Sabah sisinin pirinç tarlalarını gizlediği, akşamları ise sokak lambalarının altında hayatın yeniden başladığı bir ülke Vietnam. Doğası, kokuları ve insanların içten gülümsemesi aklımda kaldı. Uçağın penceresinden son kez bakarken kendime söz verdim: Vietnam’a geri döneceğim.
Vietnam’a gitmeye karar vermek kolay; asıl soru nereden başlayacağınızdır. Kuzeyde tarih kokan Hanoi mi, güneyde enerjisi hiç düşmeyen Ho Chi Minh City mi? Da Nang’ın sakin sahilleri mi, yoksa imparatorluk kentlerinin taş sokakları mı? Her şehir, kulağınıza başka bir çağrı fısıldar.
Ama nereden başlarsanız başlayın, Vietnam sizi içine çeker. Ayrılırken bile kalbinizin bir parçası orada kalır. Çünkü bu ülke üç duyguyla akılda kalır: çılgın şehirler, nefes kesen doğa ve damakta iz bırakan tatlar.
Bu yazı, Vietnam’ı bir uçtan diğerine kat eden bir yolculuk. Ha Long Körfezi’nin sisli kayalıklarından Mekong Deltası’nın sakin sularına, Hoi An’ın sarı duvarlarından Hue’nin tarih yüklü sokaklarına uzanan bir keşif… Hazırsanız, Vietnam’ın karmaşasıyla huzuru arasında gidip gelen bu yolculuğa birlikte çıkalım.
Vietnam gezisinin ilk durağı Ho Chi Minh
Motosiklet sesleri her yönden yükseliyor. Sokak satıcıları taze meyveleri, buharı tüten noodle kaselerini uzatıyor. Hava ağır; nemli, hareketli ve canlı. Vietnam’ın yeniden doğan ticari merkezi, Asya’daki değişimin en güçlü simgelerinden biri olan Ho Chi Minh’nin tam ortasındayız. Şehir bir yandan geleceğe koşuyor, bir yandan da köklerini bırakmıyor. Bu ikili ruh, her adımda, her köşe başında kendini hissettiriyor.
Ho Chi Minh’i birkaç dakikada tanıyabilirsiniz belki ama onu anlamak zaman ister. Ritmini yakalamak için bu hayatın içine karışmak gerekir. Sabahın ilk ışıklarıyla kahve tezgâhlarının başında durmak, öğleden sonra nehir kenarındaki kalabalığa karışmak, akşam sokakların nabzını tutmak… Ancak o zaman şehir kendini açar.
Bu hissi en iyi anlatanlardan biri Graham Greene’dir. 1955’te yayımlanan The Quiet American (Sessiz Amerikalı), Fransız sömürge savaşının gölgesinde Vietnam’ın güzelliğini ve karmaşasını birlikte sunar. Sinemaya da uyarlanan film, Michael Caine’in sesiyle şu sözlerle açılır: “Vietnam’a geldiğinizde pek çok şeyi hemen anlarsınız ama asıl olanı yaşamak gerekir. Önce koku çarpar insanı, ardından sıcak… Gömleğiniz kısa sürede bir paçavraya döner. Geceleri ise nehir güzeldir, esinti vardır ve bir an için savaşın olmadığını sanabilirsiniz. Ta ki, olacağını bildiğiniz şey gerçekleşene kadar. Ondan sonra hiçbir şey eskisi gibi olmaz.”
Ho Chi Minh City de tam olarak böyledir. İlk bakışta sizi büyüler, zamanla içine çeker ve sonunda geride silinmeyen bir iz bırakır.
Tarihin hayaletleri
Geçmişin izleri, Ho Chi Minh City’ye adım attığınız anda sizi sarıyor. Resmi adı değişmiş olsa da, birçok Vietnamlı için burası hâlâ Saygon. 1970’lerde kazanılan zaferle birlikte haritalara giren yeni isim, şehirde yaşayanların hafızasında eskisi kadar güçlü değil.
Taksi şoförümüz, kendi aramızda yaptığımız Türkçe sohbeti merakla dinliyor. Şehrin adını birkaç kez “Ho Chi Minh” diye anmamızın ardından araya giriyor ve gülümseyerek düzeltiyor: “Ho Chi Minh değil, burası Saygon.” Eski ismin hâlâ bir mesele olup olmadığını anlamaya çalışıyoruz ama sormaya cesaret edemiyoruz. Belki de babası, o yıllarda güneyde savaşanlardan biriydi.
Biz de sözü uzatmadan zafer işareti yapıp “Saygon” diyoruz. Şoför, dikiz aynasından memnun bir gülümsemeyle karşılık veriyor. Küçük bir an, bu şehrin tarih ile hafıza arasında nasıl ince bir çizgide yaşadığını anlatmaya yetiyor.
Kaos mu düzen mi anlayamadık
Geçen yılın verilerine göre Ho Chi Minh sokaklarında yaklaşık 7,3 milyon motosiklet dolaşıyor. Nüfusu 10 milyona yaklaşan bir şehir için bu manzara kaotik görünebilir. Ama Saygon’un trafiği yalnızca karmaşa değil; klaksonların, ani dönüşlerin ve sokak satıcılarının oluşturduğu canlı bir ritim. Burada kaos, şehrin kendi düzeni.
Saygon Opera Binası’nın önünden geçerken, karşısındaki Imperial Hotel Fransız kolonyal mimarisiyle hemen dikkat çekiyor. Bu binalar, şehrin geçmişini bugünün gürültüsü içinde hâlâ fısıldıyor. Saygon’da cam gökdelenlerle eski Fransız yapıları yan yana duruyor; geçmiş ve bugün aynı sokakta yürüyor.
Opera Binası’nın önünde gelinlik ve damatlıklarıyla poz veren bir çift görüyorum. Şehrin gürültüsünden kopmuş gibiler. O an, Saygon’un özünü anlatıyor: Geçmişin yükünü taşıyan ama sürekli yenilenen bir şehir.
1900 yılında inşa edilen Opera Binası, bir zamanlar Güney Vietnam Ulusal Meclisi’ne ev sahipliği yapmış. Bugün ise Bambu Sirki (Làng Tôi) sahnede; geleneksel dans ve müzikle modern Vietnam’ın hikâyesini anlatıyor. Tıpkı bu şehir gibi: Hatırlayan, ama durmadan yeniden doğan.
