Cumhuriyet’ten yolu geçenler

Cağaloğlu öksüz kaldı – Yalçın Bayer (Hürriyet)

‘PEMBE Konak’ diye bilinen bina ‘İttihat ve Terakki’nin merkezinin yeriymiş Osmanlı’nın sonlarında…

Görkemli ahşap konak daha sonra Atatürk tarafından Yunus Nadi’ye verilmiş. Pek çok gazetecinin tersine Milli Mücadele’yi destekleyen Yunus Nadi ‘Yeni Gün’den sonra ‘Cumhuriyet’ gazetesini burada çıkartmaya başlanmış… 1940’larda son model basım teknikleri kullanılmış, hatta İstanbul’daki yabancılar için Fransızca ‘La Republigue’ adlı bir gazete de çıkartılmış.

Dönemin en ünlü yazar ve gazetecileri buradan yetişmiş.

Bizim tanık olduğumuz dönem ise 1960 sonrası…

Linotype yöntemiyle dizilen haberlerle sayfalar hazırlanıp matrisle dökülen kurşun kalıplar rotatife takılıp basılıyordu.

Cumhuriyet’in, ‘Genel Yayın Müdürü’ ünvanlı ilk yöneticisi Cevat Fehmi Başkut… Associated Press (AP) adlı haber ajansının haber ve fotograf geçen cihazları henüz yeni kurulmuş, Ankara haberleri telefon yerine teleksle alınmaya başlanmıştı. ‘Yassıada Duruşmaları’ nedeniyle tiraj patlaması yapan gazeteler arasında Cumhuriyet de bulunuyor.

1962’de ‘Pencere’de İlhan Selçuk yazmaya başlıyor. Selçuk gelene kadar Vala Nurettin, Yaşar Kemal, Melih Cevdet Anday ve Hıfzı Velded Velidedeoğlu gibi ‘sol’cu yazarlar, topluma yeni açılımlar getiriyorlar. Bir başka yazar da Burhan Felek… Daha sonra Ecvet Güresin, Genel Yayın Yönetmeni oluyor; Vecdi Kızıldemir, Erol Dallı ve Kayhan Sağlamer de yazı işleri müdürleri…

Şevket Süreyya Aydemir’in ‘Menderes’in Dramı’ yazı dizisiyle, bu dönemde 240 bin tirajlık bir başarı yakalıyor.

Gazetenin yayın politikasına hissedar ‘damatlar’ zaman zaman karşı çıkıyorlar.

‘Komünistlik’ yapıldığı iddiasıyla 1963’lerde gazeteye elkonup bir dönem, ‘başyazar’ Nadir Nadi’ye yazı yazdırılmıyor.

12 Mart, Cumhuriyet’in en zorlu dönemlerinden biri sayılıyor; hem siyasi hem de ekonomik açıdan ‘badireler’ atlatıyor. ‘Aile içi’ dengelerde ağırlık sağlayan damatlar, yine gazeteye hakim olmak istiyorlar; ancak gazetenin tirajının düşmesi üzerine geri çekiliyorlar. Bu arada İlhan Selçuk, dönemin Genel Yayın Müdürü olan Oktay Kurtböke ile birlikte tutuklanıyor.

ÇALKANTILI YILLAR

Cumhuriyet, 12 Eylül’de askeri yönetimin baskıları sonucunda en çok kapatılan gazete oluyor; aynı DP döneminde olduğu gibi…

1980’lerde gazete ekonomik zorluklar yaşasa da teknolojinin gersinde kalmayıp ofset sisteme geçiyor.

‘Cumhuriyet’le ilgili anılarını yakında kitap olarak yayınlayacak olan Hasan Cemal, 2.4.1981’de Genel Yayın Müdürlüğüne getiriliyor. Gazete, 1990’lara kadar yayın politikası bakımından ‘etkin’, ekonomik açıdan da başarılı bir dönem geçiriyor. Ancak Özal’ın ‘2.5 gazete kalacak’ sözlerinin ardından Körfez Savaşı ile beraber ekonomik zorluğa düşüyor. Bu arada ‘Kemalist-Liberal’ çatışması sonucunda İlhan Selçuk-Uğur Mumcu-Hikmet Çetinkaya ekibi gazeteden ayrılıyorlar. Gazetenin bu süreçte tiraj kaybı yanında yaşanan ekonomik kriz sonucunda Hasan Cemal-Okay Gönensin ve (Müessese Müdürü) Emine Uşaklıgil üçlüsü gazeteden ayrılmak zorunda kalıyorlar.

Aile, İlhan Selçuk ve arkadaşları yeniden göreve dönüyorlar.

Cumhuriyet A.Ş.’nin iflası istenmek zorunda kalınıyor; Yenigün A.Ş. ismiyle yeniden yapılanıyor;

Doğa (Çapan), Karamehmet ve Ciner grupları Cumhuriyet’i çıkaran şirketlere küçük hissedar oluyorlar.

Hissedarlar yargı sonucu 100 bin dolar kira istedi

NAZİME-Yunus Nadi’nin dört çocuğu bulunuyordu; Nadir Nadi, Doğan Nadi, Nilüfer Nun ve Leyla Uşaklıgil… Bugün hiçbiri hayatta değil. Doğan Nadi’nin iki kızı (Mina ve Zeynep Amerika’da yaşıyorlar), Leyla Uşaklıgil’in çocukları (Zeynep ve Emine), Nilüfer Nun’un çocukları (Lale ve Ali) bugün ‘Pembe Konak’ın mirasçıları durumunda.

Nadir Nadi’nin eşi Berin Nadi, hissesinin %25’ni, İlhan Selçuk’un başkanlığı olduğu Cumhuriyet Vakfı’na bağışladı. Ancak, hayattaki hissedarlar ‘Pembe Konak’a ödenen kirayı az bularak, yargıya gittiler ve bilirkişilere göre aylık 100 bin dolar belirlendi.

Cumhuriyet bu kadar kirayı ödemeyeceğini söyleyerek, Şişli’de (Günay’ın karşı sokağı) Turgay Ciner’e ait Havaş’ın eski binasına taşındı.

Özgen Acar ve Orhan Erinç’den sonra Genel Yayın Yönetmenliğine getirilen İbrahim Yıldız, “Çok hüzünlüyüz; artık tarihi Pembe Konağı göremeyeceğiz.” dedi.

Cumhuriyet Vakfı’nın Yönetim Kurulu Başkanı İlhan Selçuk ‘12 Martın sıkıntılarını aştık; 1990’larda gazeteyi Kemal Uzan’ın elinden kurtardık. Daha sonra gazeteyi ekonomik yönden ayağa kaldırdık. Bugün hiçbir sıkıntımız yoktur. Ancak aileden bazı mirascıların hınç içinde olduklarını görüyoruz’ derken, iki yıl içinde ‘Cumhuriyet’in kendi imkanlarıyla yeni bir mekana kavuşacağını söyledi.

Kimler geldi kimler geçti

1960 sonrasında Cumhuriyet’te çalışan yazarlar ve yazı işleri sorumlularından isimlerini hatırlayabildiklerimiz şunlar:

Doğan Hızlan, Hilmi Yavuz, Sadun Tanju, Mehmet Barlas, Sami Karaören, Osman Nuri Torun, Alp Zirek, Burhan Arpad, Çetin Özbayrak, Turan Ilgaz, Doğan Hızlan, Ziya Nebioğlu, Mehmet Kemal, Kemal Özer, Konur Ertop, Bülent Dikmener, Adnan Özyalçıner, Zeynep Avcı, Elif Naci, Agop Arad, Fikret Otyam, Ali Ulvi Ersoy, Yalçın Doğan, Hınçal Uluç, Yalçın Pekşen, Cengiz Çandar, Fatih Altaylı, Ahmet Tan, Yalçın Doğan, Kerem Çalışkan, Alev Er, Yağmur Adsız, Can Kozanoğlu, Ümit Kıvanç, Murat Belge, Ufuk Güldemir, Kosta Daponte, Orhan Apaydın, Cihat Baban, Sabetay Varol, Hadi Uluengin, Sedat Ergin, İsmet Berkan, Mine Kırıkkanat, Meral Tamer, Selmi Andak, Filiz Ali, Kemal Aydar, Tuncay Özkan, Lütfi Tınç, İlhan Bardakçı, Hüseyin Baş, Emin Gürses, Cengiz Çandar, Zafer Arapkirli, Şebnem Atiyas, Tanju Akerson, Ali Acar, Adnan Akgünel, Ergun Çağatay, Oğuz Şeren, Osman Ulagay, Mustafa Baydar, Yavuz Baydar, Refik Durbaş, Ertuğ Karakullukçu, Feridun Ergin, Yalçın Küçük, İsmail Cem, Aydın Engin, Celal Başlangıç, Füsun Özbilgen, Müjdat Gezen, Ümit Gürtuna, Necdet Doğan, İsmail Gülgeç, Oğuz Şeren (önceki gün vefat etti), Orhan Pamuk ve Okay Gönensin.

(16 EKİM 2005)

Cumhuriyet’ten yolu geçenler – Yalçın Bayer (Hürriyet)

CUMHURİYET Gazetesi’nin 82 yıl sonra tarihi ‘Pembe Konak’tan Şişli’ye taşınması nedeniyle ‘Cağaloğlu öksüz kaldı’ (16.10.2005) yazımızda gazetenin geçirdiği son 40 yılını anlatırken, bazı büyüklerimizin ve çalışma arkadaşlarımızın isimlerinden söz ettik. ‘Hatırlayabildiğimiz kadarıyla’ dememize karşın aynı odalarda, masalarda omuz omuza çalıştığımız dostlarımızdan ‘Beni nasıl unutursun?’ sitemleri aldık.

Cumhuriyet’te yetişip emek verenlerden her biri dün ve bugün medyada ve çeşitli iş kollarında çalışıp da, o gün yer nedeniyle yazamadığımız (yine hatırladığımız kadarıyla) isimler o kadar çok ki…

SON 45 YILDA YOLLARI CUMHURİYET’TEN GEÇEN İSİMLER

(Cumhuriyet’te şu anda çalışanlar dahil değildir)

Yaşar Kemal, Altan Öymen, Fikret Otyam, Ertuğrul Özkök, Mehmet Yaşin, Ayşe Sözeri Cemal, Umur Talu, Enis Berberoğlu, Necati Doğru, Tayfun Devecioğlu, Yener Süsoy, Reha Öz, Necdet Doğan, Ümit Gürtuna, Müfit Alaçalı, Fatma Karaali, Ayşegül Dora, Güman Birincioğlu, Ergin Konuksever, Leyla Umar, Doğan Katırcıoğlu, Aykut Sağanak, İhsan Onur, Sadettin Ateş, Tuncer Benokan, Abdullah Gelgeç, Orhan Karaveli, Bülent Bilgiç, Halil Özer, Gürcan Bilgiç, Vedat Yenerer, Tarık Ersoy, Fatih Güllapoğlu, Şenay Kalkan, Cengiz Turan, Murat Köprü, Yurdagül Erkoca, Nihal Aydoğan, Anna Turay, Lale Filoğlu, Deniz İncediken, Erhan Çayhan, Ara Güler, Şahin Alpay, Dinç Tayanç, Reha Erus, Atilla Dorsay, Tuncay Özkan, Hüseyin Avuç, Serdar Akinan, Turgut Güngör, Muhittin Sirer, Mert Ali Başarır, İdris Akyüz, Mehmet Tezkan, Nihat Bük, Mustafa Sağlamer, Fikret Eser, Ceyda Tufan, Havva Can, Kerem Ilgaz, Sanlı Ergin, Asena Özkan, Tayfun Gönüllü, Doğan Akın, Gülçin Çaylıgil, Turhan Gürkan, Uygar Gürkan, Hülya Karadeniz, Şevki Adalı, Fikret Ekinci, Tayfun Talipoğlu, Ayşenur Arslan, Cevher Kantarcı, Celal Uster, Turgay Renklikurt, Cevat Eren, Nurgün Erdinç, Şahin Alpay, Yalçın Çakır, Celal Demirbilek, Bülent Ön, Erol Erkut, Hüseyin Gürer, Naci Yener, Gülcan Bilgiç, Altuğ İstanbulluoğlu, Jülide Gülizar, Hasan Çakalkurt, Yavuz Şimşek, İdris Adil, Fehmi Özgüler, Orhan Önal, Melih Şabanoğlu, Ahmet Arpad, Mehmet Ataberk, Ercan Karakaş, Gülderen Koşar, Kemal Gökhan Gürses, Necdet Şen, Nazan Tacer, Erbil Tuşalp, Dilek Zaptçıoğlu, Tuba Çandar, Haluk Bakır, Kemal Küçük, Halim Bahadır, Ayten Göletli, Nuri Özdeniz, Mehmet Saraç, Uygar Eremektar, Gürsel Göncü, Dost Kip, Aslı Aydıntaşbaş, Esin Sungur, Semih İdiz, Zafer Aknar, Emine Algan, Fikret İlkiz, Evren Değer, Semih İdiz, Serdar Turgut, Halil Nebiler, Ergun Aksoy, Metin Tükenmez, Mehmet Güç, Deniz Teztel, Mustafa Dağıstanlı, Turgut Kazan, Muharrem Aydın, Mürşit Balabanlılar, Fehmi Köfteoğlu, Nihal Ün, Hakan Aygün, Naim Arabacılar, Derviş Akyıldız, Lale Tayla, Burhan Arpad, Zülkani Sirmen, Nilay Karaelmas, Mahmut Şenol, Şenol Konukçu, Turan Yılmaz, Rıza Ezer, Hasan Uysal, Sina Koloğlu, Koray Düzgören, Erdoğan Köseoğlu, Tamer Çerci, Türker Alkan, Selim Yalçıner, Zeki Saral, Ümit Aslanbay, Yasemin Çongar, Kandemir Konduk, Erdoğan Arıpınar, Piyale Madra, Vural Ahı, Bülent Soylan, Ali Tevfik Berber, Süleyman Sarılar, Kerem Alkin, Osman Ataman, Osman Şenkul, İpek Çalışlar, Ülker Pınarbaşı, Remzi Gökdağ, Esat Pala, Yusuf Özkan, Fuat Kozluklu, Suat Kozluklu, Behzat Şahin, Hürriyet Uymaz, Banu Güven, Nurettin Malkoçoğlu, Ali Öz, Nazire Kalkan, Temaşa Dural, Deniz Şahin, Yekhan Demirkuş, Mustafa Kemal, Ayhan Atakol, Kenan Mortan, Ümit Alemdaroğlu, Dursun Gürler, Şaziye Karlıklı, Ercan Turcan, Güner Sungurtekin, Pertev Atasay, Nihat Halıcı, Ahmet Şık, Reşit Aşçıoğlu, Öner Ciravoğlu, Güner Yüreklik, Metin Hakyeri, Mustafa Kemal Çolak, Arzu Çakır, Tamer Kayaş, Handan Şenköken, Mehmet Ceylan, Mehmet Aycan, Oktay Şimşek, Alaattin Bilgi, Göksun Yener, Ertum Öcal, Adalet Can, Serpil Gündüz, Tamer Kayaş, Ruşen Çakır, Ender Erkek, Asiye Uysal, Kadir Can, Ulya Uçer, Mustafa Kutlay, Ragıp Duran, Erhan Key, Cüneyt Koryürek, Sinan Gökçen, Nuran Çakmakcı, Erdal Güven, Faruk Bildirici, Edip Emil Öymen, Yurdakul Fincancı, Haluk Şahin, Demir Özlü, Haluk Özdalga, Nazlı Eray, Nuran Fıratlı, Barış Kudar, Gündüz İmşir, Selçuk Aybatar, Beysun Gökçin, Aykut Poturoğlu, Bülent Kızanlık, Işık Yurtçu, Abdurrahman Yıldırım, Ruhsan Sekmen Tezkan, Nermi Karacabeyli, Stelyo Berberakis, Yonca Özkaya, Engin Karadeniz, Metin Kalkavan, Kürşat Akyol, Kadri Gürsel, Nilgün Uysal, Nazım Güvenç, Erol Toy, Şükran Kurdakul, Yurtsan Atakan, Güldal Kızıldemir, Azmi Özgür, Uğur Ergan, Metin Gür, Semra Somersan, Kürşat Akyol, İsmail Gülgeç, Ahu Antmen, Ali İhsan Çaltı, Alpay Kabacalı, Bahri Savcı, Bilal Çetin, Burak Eldem, Canan Gedik, Cem Hamuloğlu, Deniz Gökçe, Dikmen Gürün Uçarel, Faruk Beşkisiz, Ferruh Yılmaz, Gencay Şaylan, Günseli Önal, İlber Ortaylı, İlhan Tekeli, İlker Maga, Kıymet Coşkun, Levent Gürses, Necati Aygın, Nedim Gürsel, Sadettin Davran, Semra Çetin, Hilal Çetin, Ülker Göktürk, Mehmet Akif, Mehmet Basutçu, Şiar Yalçın, Mehmet Yazıcı ve Yalçın Bayer.

Kaybettiklerimiz

UĞUR Mumcu, Hıfzı Velded Velidedeoğlu, Muammer Aksoy, Vedat Günyol, Bülent Tanör, Mustafa Ekmekçi, Cavit Orhan Tütengil, Ergun Balcı, Ahmet Taner Kışlalı, Metin Toker, Aydın Emeç, Sofu Tuğrul, Engin Karadeniz, Rafet Genç, Soner Girgin, Nihat Türel, Mahmut Tali Öngören, Necla Seyhun, K. Edip Sakarya, Necdet Saraç, Selahattin Giz, Selahattin Güler, Ali Alakuş, Vecdi Altıntaş, Hakkı Erdem, Betül Uncular, Ali Doruk, Vural Saygılı, Yavuz Okayben, İbrahim Köseoğlu, Tulay Divitçioğlu, Taygun Türe, Mücahit Beşer, Barbaros Gençak, Turhan Aytul, Taner Kutlay, Rauf Mutluay, Yener Ölmez, Ayhan Başoğlu, Raif Ertem, Yılmaz Gümüşbaş, Oğuz Şeren, Nevzat Kızılcan, Atilla Özkırımlı, Erhan Akyıldız, İzzet Rıza Yalın (Kıbrıs), Ömer Güner (Trabzon), Çoban Yurtçu (Adana), Rıza Ataktürk (Edirne), Hayri Ünlütürk (Zonguldak), Naim Örü (Tekirdağ), Hakkı Merdivenci (Afyon), Günay Şimşek (İzmir), İlhan Uygun (Sakarya), Nihat Can (Kdz.Ereğli)

Yurt muhabirleri

Bülent Ecevit (Antalya), Necati Mumay (Siirt), Cengiz Mumay (Siirt, Diyarbakır ve Adana), Turan-Aynur-Işık Narler (Çanakkale), Ümit Otan (İzmir) Lütfi Yiğenoğlu (Adana), Mehmet Mercan (Diyarbakır, Adana), Semir Yalçın (Adana), Mehmet Yapıcı (Adana), Cemil Ciğerim (Samsun), Salim Sürmeli (Samsun) Faik Bakoğlu (Rize), Ziya Aksoy (Diyarbakır), Yaşar Yıldırım (Elazığ), Cengiz Yıldırım (Sinop), Sabit Horasan (Konya), Mehmet-Mustafa Gültekin (Erzurum), Ahmet Kurt (Kocaeli), Tayfun Ünlü (Bilecik), Seyfi Çelikkaya (Yozgat), Baki Karakol (Kars), Erdal Özcan (Çorlu) Özcan Özgür (Muğla), Nüvit Tokdemir (İzmir), Ender Uslu (Bodrum), Naci İpek (Urfa), Reşat Zorbaş (Gaziantep) Emel Gül (Gaziantep), Yüksel Gördes (Manisa), Basri Atılganer (Bandırma) Özer Öztep (İstanbul, Adana), Recep Bulut (Kayseri), Vahap Şehitoğlu (Mersin), Ali Adalıoğlu (Mersin), Lütfi Karakaş (Edirne), Murat Uygun (Sakarya), Osman Karakaş (Malatya), Nazif Karaçam (Kırklareli), Tahir Mayda (Kırklareli), Zekai Komsuoğlu (Sakarya), Ufuk Tekin (Adana), Yücel Sezer (Kars)

(Not: Listenin ilk bölümü 16.10.2005’te bu köşede yayınlanmıştır.)

(22 EKİM 2005)