Soru, gazeteciliğin çıkış noktasıdır. Haberin ham maddesi, gerçeğe açılan ilk kapıdır. Hakikatin pusulası denmesinin nedeni budur; karanlıkta yön bulmayı sağlar. Soru sormadan gazetecilik olmaz. O sadece bir yöntem değil, aynı zamanda bir tutumdur.
Soru sormayı meslek edinmiş kişilere gazeteci deriz. Zamanla “medya” sözcüğü yerleşti, ardından “haberci” kavramı yaygınlaştı. Bugün dijital mecralarda çalışan meslektaşlarımız bu iki tanımı da kullanıyor. “Jurnalci” ise kökeni itibarıyla mesleği en yalın biçimde anlatmasına rağmen, tarihsel yükü nedeniyle kimsenin sahiplenmek istemediği bir kelime olarak kaldı. Oysa Latince diurnalis, yani gündelik olan; yaşamı, olayları ve düşünceleri kayda geçirmek demektir. İsimler değişse de yapılan iş aynıdır.
Gazeteciliğin özü, doğru soruyu sormakta yatar. Bu meslek Aristo’dan bu yana aynı yönteme dayanır: Anlamak için parçalamak, kavramak için sorgulamak. “Ne, nerede, ne zaman, nasıl, kim ve neden” soruları gerçeğin iskeletini oluşturur. Ancak içlerinden biri diğerlerinden ayrılır. “Neden” sorusu, yüzeyde dolaşmaz; derine iner. O, neden–sonuç ilişkisini kurar, görünmeyeni görünür kılar.
Bugün bilgimizin bu kadar eksik, tartışmaların bu kadar kısır olmasının nedeni belki de budur. Sorular çoğalıyor gibi görünse de asıl soru giderek daha az soruluyor. Oysa gazeteciliği gazetecilik yapan tam da budur. “Neden?” demeden aktarılan bilgi, sadece tekrar üretir; gerçeği büyütmez.
Bu durum sadece mesleğin değil, toplumun da sorunu. Çocukken bitmek bilmeyen bir merakla sorardık: Neden? Her cevap yeni bir sorunun kapısını açardı. Sonra büyüdük ve susturulduk. Okullarda “sorma, dinle” denildi. İş yerlerinde “uyum sağla” diye uyarıldık. Toplumda “fazla sorgulama” makbul davranış gibi öğretildi. Zamanla soru sormak ayıp, hatta tehlikeli sayıldı.
Sormadıkça sığlaştık. Merak yerini ezbere bıraktı. Gazetecilik de bu iklimden payını aldı. Nedenini sormadan aktaran, bağlam kurmadan çoğaltan, gerçeğin etrafında dolaşıp merkezine inmeyen bir pratiğe sıkıştı. Böyle olunca hem meslek hem toplum daha kolay yönlendirilen bir hale geldi.
Kaybolan sadece bir kelime değil. Kaybolan cesaret. Çünkü “neden” sorusu konforu bozar. Bildiğimizi sandığımız düzeni sarsar. Öğrendiklerimiz can yakabilir. Belki de bu yüzden sustuk. Belki hazır değildik.
Ama asıl sorun şu: Bu suskunluğu bile yeterince sorgulamadık. Neden sormayı ne zaman bıraktığımızı, neden hâlâ sustuğumuzu konuşmadık. Oysa gazeteciliğin görevi tam da burada başlar. Hatırlatmak, ısrar etmek ve en temel soruyu yeniden sormak için.
Neden?
