İstanbul’da 15 gün süreyle trafik konusunu araştıran Dr. Rahmi Akçelik, dünyanın hiçbir yerinde Aksaray’daki kadar kötü bir kavşak görmediğini söylüyor. Sorunun iyi bir sinyalizasyon sistemi ile çözümlenebileceğini belirten Akçelik, alt ve üstgeçitlerin soruna son çare olduğunu Söylüyor. Dr. Akçelik’in önerdiği GEÇEM formülü, güvenlik, eğitim, çevre, ekonomi ve mühendislik kelimelerinin baş harflerinden oluşuyor. Birinden biri olmazsa bu formül uygulanamıyor.
Her gün 4.5 milyon kişinin araçla yolculuk yaptığı İstanbul’da trafik sorunu, katlanarak büyümeye devam ediyor. Gelişmiş ülkelerde 2000’li yılların trafik sistemleri araştırılırken yaklaşık 3 bin kilometre uzunluğun da yolu bulunan İstanbul’da her gün 140 aracın trafiğe katılımı ile büyüyen trafik sorunu nasıl iyileştirilebilir?
Trafik konusunda dünyanın en ileri ülkesi olarak kabul edilen Avustralya’da Yol Araştırma Kurumu’nda bilim adamı olarak çalışan Dr. Rahmi Akçelik, sorunun çözümünün iyi bir sinyalizasyon sistemi ile mümkün olabileceğini söylüyor. Gelişmiş ülkelerde uygulanan trafik sistemlerine henüz çok uzak olan İstanbul’a nasıl bir sistem gerektiği konusunda araştırma yapan Akçelik, 15 gün süreyle konusunda araştırma yaptı. Akçelik, İstanbul’un trafik sorunu konusunda Cumhuriyet’in sorularını şöyle yanıtladı:
-16 yıl İstanbul’dan aynı kalan bir kişi olarak kentin trafiğinde gördüğünüz en çarpıcı sorun nedir?
AKÇELİK Avustralya’da yöntemleri Türkiye’de özellikle trafik konusunda geliştirdiğim İstanbul’da uygulamak için 15 Dışarıdan fiziki olarak çözümü düşünülmüş. Şehir içinde trafiğin akışını sağlamak için alt-üst geçitler yapılmış. Trafik sürekli hareket ederse sorun çözümlenir diye düşünülüyor. Şehir içi trafiğini düzenleme için bu geçerli değildir. Modern elektronik sistemle yapılan trafik işaretlemeleri soruna çözüm olacaktır. Alt üstgeçitler, soruna son çaredir. Aksaray kavşağındaki altüst geçitlerin ne kadar, kötü bir görünüm sergilediğini herkes biliyor. Dünyanın pek çok kentini gezdim. Böylesine çirkin bir kavşak görmedim.
Trafik sorunu tamamen çözümlenebilir mi? Çözümü konusunda nasıl bir yol izlenmeli?
AKÇELİK-Trafik, bir kapasite ve talep sorunudur. Kapasite, değişik şekillerde arttırılabilir. Yol kenarına park eden kaldırılarak kapasite arttırılabilir. İstanbul’da trafiğin denetlenmesi konusunda bir birim var. Ancak bu üç beş kişi ile halledilmez. Biz trafiğin çözümü için bir formül geliştirdik. GEÇEM formülü. Bunun açılımı güvenlik, eğitim, çevre, ekonomi ve mühendislik kelimelerinin baş harflerinden oluşuyor. Trafik sorununun çözümü için bu formül uygulanmalı. Birinden biri olmazsa formül uygulanamaz. Güvenlik, yol güvenliğinin sağlanması, yaya ve araç sürücüleri arasında yanlış hareket edenleri disipline etmektir. İkincisi eğitimdir. Bu, insan eğitimi anlamına geliyor. Bu konuda Türkiye’de ilerlemeleri gözlüyorum. Üçüncü kelime çevre. Bu da yolların alt-üstgeçitlerle bozulması, hava kirliliği ve gürültü gibi çevreyi olumsuzlaştıran faktörlerdir. Diğeri ekonomi. Bir ülke ekonomik açıdan gelişmeli. Politikacıların bu durumu trafik sorununa da el atıp yatırım yapmaları gerekiyor. Son harf de mühendislik anlamına geliyor. Türkiye’de en büyük eksiklik mühendislik alanında. Bunu belediyeler ve Karayolları yapabilir. Çok acil yapılması gerekiyor. 50 mühendis belediyede görevlendirilerek iyi bir sistemle kurumsallaştırılabilir. İnsan yatırımının yanında modern elektronik sistemlere de yatırım yapılması gerekiyor.
-İstanbul’da yol açmak bahanesiyle zaman zaman tarihi yapıların yıkıldığını, yeşil alanların yok edildiğini görüyoruz.
AKÇELİK-İstanbul zengin bir tarihe sahip çok güzel bir şehir. Bu güzelliklerinin iyi korunması gerekiyor. Yol açacağız diye tarihi bir esere zarar vermek anlaşılmaz bir davranış. Yolları başka yerde de yapabilirsiniz. Singapur, Hong Kong gibi nüfusu çok fazla olan ve yol yapımının imkânsız olduğu bu yerlerde yapılan çalışmalar araştırılmalı. Gelen taşıt sayısı sınırlandırılabilir. Uzun vadeli planlarla şehrin dokusu korunabilir. Alt-üstgeçitlerin, yeni yolların da bir sınırı var. Gelecekte trafik daha da artacaktır. Bugünkü trafik miktarı İstanbul için aslında çok sayılmaz. Gelişmeyle birlikte özel araç kullanımı da artacak. Bu bakımdan iyi bir düzenleme olmadıkça ne kadar yol açarsanız açın başarıya ulaşamazsınız. Sonuçta bütün şehri yıkıp yol yapın. Bu tabii ki kabul edilemez. Yani İstanbul’da trafik konusunda acil hareket edilmezse içinden çıkılmaz bir durum ortaya çıkabilir.
-Avustralya’nın trafik konusunda dünyanın en gelişmiş ülkesi olduğunu söylediniz. Oradaki trafik ile İstanbul trafiğinin bir karşılaştırmasını yapar mısınız?
AKÇELİK-Avustralya nüfusu az olmasına rağmen trafik mühendisliği gelişmiş bir ülke dir. Orada trafik sorununa hep sinyalizasyon ve ışıklı döner kavşaklarla çözüm aranmış. Bugün Avustralya dünyanın en gelişmiş trafik kontrol sistemini geliştirdi. SCATS. Dinamik bir kontrol sistemi. Taşıt miktarına göre, ışıkların zamanlaması ayarlanabiliyor. Bu yöntemlerin gelişmesinin nedeni o ülkedeki uygulamalardır. Türkiye’de üniversiteler bu konuyu destekleyerek araştırma yapılmalı. En uygun sistemin Türkiye’ye getirilmesi lazım. Melbourne kentinde şehir içinde alt-üstgeçit yok. Trafik, sinyalizasyon ve döner kavşaklarla yönlendiriliyor. Bu şehirde 200 trafik mühendisi var. Çok sayıda müşavir firma olmasına rağmen bu şehirde trafik sorunu hâlâ çözümlenebilmiş değil. Trafik sorunu, hiçbir zaman çözümlenemez, iyileştirebilir. İyileştirdikçe araç sayısı artacaktır. Trafiğinin tamamen çözümlenmesi için trafiğin hiç olmaması lazım.
-Avustralya’daki bu uygulam alanı duymak İstanbul’da yaşayan bir kişi olarak beni çok şaşırttı. İstanbul’da bu uygulam alanı ne zaman görebiliriz?
AKÇELİK-Trafik mühendisliğinin kurumsallaştırılması ve az önce söylediğim GEÇEM kuralının uygulanması ile bu sistemler İstanbul için de yapılabilir.
Son olarak toplutaşımacıhk konusunda bir şeyler sormak istiyorum. İstanbul’da bu konuda çalışmalar yapılıyor. Metro, tercihli yollar, raylı ve deniz ulaşim sistemlerinin geliştirilmesi planlanıyor.
AKÇELİK İstanbul için toplu taşımacılık son derece doğru bir çözüm. Böylesine kalabalık bir kentte trafik sorunu bu yöntemle hafifletilebilir. Deniz, kara ve raylı ulaşım sistemleri arasında koordinasyon olması gerekiyor. Kara taşımacılığındaki yükü diğer sistemlere çekmek gerekiyor. İstanbul’a acilen bir metro yapılması gerekiyor. Biz öğrenciyken bu konu gündemdeydi, hâlâ gündemde. Vakit geçirilmeden bu konuda çalışmaya başlanmalı. Trafik bir kapasitedir, çözümü için bütün yollar denenmelidir. Amaç yoldaki özel araç sayısını azaltmak olduğuna göre toplu taşımacılık buna en uygun yöntemdir.
8 Eylül 1991 Sayfa 3
