Mimar Sinan’ın 1556 yılında onarımını bitirdiği Mekke’deki revakların yıkılmasını öngören ve Suudi Arabistan tarafından onaylanan proje, Dışişleri Bakanı Hikmet Çetin’in girişimi üzerine şimdilik durduruldu.
Mekke’deki Harem-i Şerif’in revaklarının (sundurma), tavaf yerinin genişletilmesi gerekçesiyle yıkma girişimi Türkiye’nin tepkisi üzerine bir süre ertelendi. Dışişleri Bakanı Hikmet Çetin’in, “Revakların yıktırılmasına izin vermeyiz” yolundaki açıklamasından sonra proje durduruldu.
Mimarlar Odası İstanbul Şubesi Yönetim Kurulu da olayı, kültür katliamı diye niteledi. Önceki gün Kültür Bakanı Fikri Sağlar’a bir telgraf gönderen Mimarlar Odası İstanbul Şubesi Yönetim Kurulu yıkımın durdurulması için hükümetin gerekli girişimleri başlatmasını istedi. Odanın girişiminden sonra dün bir açıklama yapan Bakan Sağlar, Harem-i Şerif’teki revakların yıktırmayı düşünülmesinin dünya uygarlığına karşı bir hareket olacağını söyledi. Sağlar, Mimar Sinan’ın onardığı görkemli eserlerden biri olarak hem İslam âlemindeki manevi değeri hem dünya kültür ve tarih mirası içinde özgün bir yeri bulunan revakların yıktırılmasının, 1972 UNESCO Kültür Mirasının Korunması Anlaşması’nın ihlâli anlamına geleceğini vurguladı. Sağlar şöyle dedi:
“Suudi Arabistan konuyu en kısa zamanda açıklığa kavuşturmalıdır. Suudi Arabistan gerçekten böyle bir uygulama düşünüyorsa, konuyu uluslararası platforma taşıyacağımı belirtmek isterim.”
Revakları yıkma girişimi, Mekke’yi ziyaret eden Türk işçi ve iş adamlarının, çektikleri fotoğraflan Cidde Başkonsolosluğu’na bildirmesiyle ortaya çıktı. Türkiye’nin Cidde Başkonsolosu Yavuz Aktaş’ın bildirdiğine göre, Suudi yetkililerce onaylanan plan gereği, revaklar, 15 metrelik bir alan kazanmak amacıyla Türk Bim Holding ve Suudi Bin ladin firmaları tarafından gerçekleştirilecekti.
Suudi yetkililer, revakların genişletilmesi işlemini birkaç yıl önce gündeme getirmişti. Ancak proje eski Pakistan Devlet Başkanı Ziya-ül Hak’ın girişimi üzerine Suudi Arabistan Kralı Faysal Bin Abdülaziz tarafından durdurulmuştu. Projenin gündeme getirilmesi, UNESCO’nun Mimar Sinan’ın bütün eserlerinin korunması yolundaki kararına aykırı.
Suphi Saatçi’nin görüşü
Mimarlar Odası İstanbul Şubesi üyesi yüksek mimar Suphi Saatçi, Mimar Sinan’ın onardığı eserin yıkılmasını öngören projenin en kısa zamanda durdurulması gerektiğini söyledi. Osmanlı Devleti’nin en zayıf döneminde bile, büyük maddi kaynaklarla onarılan revakların her dönem bakım gören ve en kutsal yer olarak kabul edildiğini belirten Saatçi, genişletme projesinin avluya hiçbir yaranı olmayacağını, projenin uzman kişilere danışılarak iptal edilmesi gerektiğini ifade etti. Saatçi şunları söyledi:
“Bu revakların Sinan’ın eseri olmasa bile bir kültür mirası olarak korunarak, yaşatılması gerekmektedir. Bu hususta Suudi yetkililerin de sağduyu ile hareket etmeleri, Sinan’ın ölüm yıldönümünde bulunuşumuzu da hatırlayarak, bu yanlış projeden vazgeçmelerini bekliyoruz. Evrensel bir kimlik olarak dünya uygarlık tarihinde önemli bir yere sahip olan Sinan’ın eserlerinin yaşatılması, dünya kültürüne saygı duyan herkesin görevi olmalıdır. Bu proje aslında, birkaç yıl önce de ele alınmak istenmiş ve Pakistan’ın eski devlet başkanının karşı çıkması ve Suudi Arabistan kraliyet hükümetine ricada bulunması üzerine iptal edilmişti. Bu sefer aynı projenin gündeme gelmesi sadece Türk mimarlarını değil. İslam dünyasının bütün mimarları ile kamuoyunu da harekete geçirmelidir.”
Onarımın öyküsü
Suudi Arabistan’ın Mekke kentinde bulunan Harem-i Şerif 1551 yılında dönemin padişahı Kanuni Sultan Süleyman’ın emri üzerine onarıldı. Tezkiretü’l Ebniye ve Tezkiretü’l Bünyan’da, büyük avluyu kuşatan kubbeli revakların Mimar Sinan tarafından onarıldığı belirtiliyor. Yapının üzerinde bulunan kitabede ise Kanuni zamanında başlatılan onarımın 1566 yılında tamamlandığı yazıyor.
4 Nisan 1992 Sayfa 3
