Pershing, Minuteman, SS-20 fuzeleri, Yildiz Savaslari Projesi, Detant, SALT ve START muzakereleri, Reykjavik Zirvesi… Bugun artik hafizalardan silinmeye yuz tutmus bu sozcukler gunumuz insanina ne ifade ediyor ki? Bunlar Soguk Savas yillarinin nukleer dehset dengesinin sozcukleri… Soguk Savas 10 yil once sona erdi; artik Amerika ve Rusya’nin nukleer bir savasa tutusma ihtimali yok denecek kadar az.

Donem belirsizlikler donemi; sosyalist ve kapitalist bloklar arasindaki jeostratejik karsitligin yerini ulkeler arasindaki tarihsel anlasmazliklar aldi. Bir zamanlar dusman bloklarin karsit nukleer semsiyeleri ile korunan Avrasya’da simdi etnik savaslar yasaniyor. Ve Soguk Savas kalintisi nukleer silahlar da, azalmakla birlikte yerinde duruyor. “Karsi tarafta var, bende de olsun; ne olur ne olmaz” denilerek. Kitalararasi nukleer fuze tasiyan denizaltilari saymazsak, bugun kendi ulusal sinirlari disinda nukleer silah konuslandiran tek ulke ABD.

Merkezi Washington’da bulunan ABD Dogal Kaynaklar Savunma Kurulu’nun (NRDC) 13 Mart 1998 tarihinde yayinladigi raporunda yer alan iddiaya gore bu Amerikan nukleer silahlarindan onbesi de Turkiye’de, Incirlik Ussu’nde. Raporda Turkiye’nin Amerikan nukleer silahlarinin konuslandirildigi ulkeler arasinda tahrip gucu bakimindan dorduncu sirada yer aldigi belirtiliyor.

NRDC uzmanlari Stan Norris, Josh Handler ve Bill Arkin tarafindan hazirlanan bu rapora gore statusu Turk-Amerikan ikili savunma anlasmalari cercevesinde ortak us olarak belirlenen Incirlik’te bulunan B-61 tipi, ucaktan atilan serbest dususlu nukleer bombalar ABD Hava Kuvvetleri’nin envanterinde. Ev sahibi Turkiye’nin ise bu silahlar uzerinde kullanim hak ve yetkisi bulunmuyor. Ancak, ABD’nin bu silahlari Turkiye’nin izni olmadan kullanmasi da mumkun degil. Bu bombalar Hirosima’ya atilan 20 kilotonluk atom bombasinin yaklasik 9 katina esit bir tahrip gucune sahip.

Soguk Savas’in tirmandigi 50’li ve 60’li yillarda Sovyet Bloguna karsi NATO’nun guney kanat ulkesi konumundaki Turkiye’de, Balikesir, Merted ve Incirlik uslerine yerlestirilmeye baslanan Amerikan nukleer silahlarinin, 1985’te 489 adede ulastigi belirtiliyor. NRDC’nin raporuna gore 1985 yilinda ABD sinirlari disinda dokuz ulkede 6551 nukleer silahi bulunuyordu. O tarihlerde Turkiye’de konuslanan silahlar tahrip gucu bakimindan 9 ulke arasinda dorduncu siradaydi. 1987’de yururluge giren Nukleer Silahlarin Sinirlandirilmasi Anlasmasi’ndan (SALT) sonra bu silahlar Turkiye ve diger ulkelerden peyderpey cekilmeye baslandi ve bugunku seviyesine indi.

B-16 bombalari bugun Turkiye’nin disinda Italya, Yunanistan, Almanya, Belcika, Hollanda ve Ingiltere’deki siperlerde konuslu bulunuyor. 1991’in Eylul ayinda Sicilya’nin Taormina kentinde yapilan NATO Nukleer Planlama Grubu toplantisinda ABD nukleer silahlarinin yuzde 80’ini geri cekecegini aciklamisti. Bunu izleyen donemde ABD, Avrupa’daki nukleer silahlarini buyuk olcude azaltti. Yunanistan’daki Araos Ussu’nde 164 olan nukleer silah sayisi on yil sonra Hollanda ve Belcika ile birlikte onar bombaya dustu. 3396 nukleer silah ile birinci sirada olan Almanya bugun 45 adetle bu birinciligi yine koruyor. Ikinci durumda olan Ingiltere de, bu ulkede konuslanan nukleer silahlarin 1268’den 30’a inmesine ragmen konumunu yitirmedi. Ucuncu siradaki ulke Italya; nukleer silah adedi 549’dan 20’ye indi.

Nukleer enerji uzmani Prof. Dr. Tolga Yarman, Soguk Savas yillarindaki nukleer dehset dengesinde, Sovyetler Birligi’nin hemen yanibasinda olusu nedeniyle fevkalade kritik bir islev ustlenen Turkiye’de konuslu bu silahlarin tahrip gucunun, eski Sovyetler Birligi hinterlandini birkac defa topyekun yokedecek seviyeye ulastigini soyluyor. Simdi ise bu silahlarin hedef ve islevlerinin ne oldugu belirsiz, tipki donemin belirsizlikler donemi olmasi gibi… Soguk Savas sona erdigine gore simdi sorulmasi gereken soru bu Amerikan nukleer silahlarinin, Turkiye ve ABD arasindaki hangi ortak cikar ve kara alma mekanizmalari cercevesinde ulkemiz topraklarinda konuslandirildiklari oluyor… Rus nukleer tehdidine mi, yoksa nukleer silah pesinde kosan Iran’a mi, veya baska Ortadogu ulkelerine karsi olarak mi bu bombalar halen Turkiye’de?

Dis Politika Enstitusu Baskani Seyfi Tashan “Rus dis politikasinin henuz tam ne olacagi belli degil. Rusya’nin elinde de bu silahlar var. Bizim elimizde de caydirici bir etken olarak bu silahlarin olmasi olumlu” diyor. Tashan Turkiye’nin guney komsularina da isaret ediyor: “Nukleer silah gelistirmek icin bolgemizde bazi ulkelerin cabalari var. Bu silahlarin tamamen Turkiye’den cikarilmasini istersek boslukta kalmaz miyiz?”

Asker kokenli arastirmaci-yazar Erol Mutercimler ise bu nukleer silahlarin Turkiye’den cekilmesini savunuyor. Mutercimler’e gore bu silahlar Soguk Savas yillarinda caydiricilik tasiyordu ancak bugun uluslararasi zeminde ABD ve Rusya catismak soyle dursun, “ayni yere baktiklari” icin karar alirken birlikte hareket ettiklerinden “bu silahlarin varligi hicbir anlam ifade etmiyor”. Mutercimler Turkiye’nin komsulari Iran, Irak ve Suriye’ye karsi nukleer silahlara ihtiyaci olmadigini da savunuyor ve “mobilize ordularin savasi” seklinde cereyan edecek boyle bir catismada Turkiye’nin nukleer silah kullanmasina izin verilmeyecegi ongorusunu yapiyor. Mutercimler B 61’lerin teknik ozellikleri bakimindan da gunumuzde islevsiz kaldigini ve bu silahlarin artik “démodé” oldugunu belirtiyor. Mutercimler ucaktan hedefin uzerine birakilan modasi gecmis bombalarin yerini artik “akilli fuzelerin” aldigini hatirlatiyor.

Uluslararasi iliskiler uzmani Prof. Dr. Cengiz Okman’a gore ise nukleer silahlarin démodé olmasinin pek onemi yok: “Nukleer silahlarin teknolojiye gereksinimi yok. Caydirici ozelligi var, yani psikolojik bir ozellik bu. Bu silahlarin teknolojik surati, nispi bakimdan konvansiyonel alandan geride takip ederler.”

Bu tartismalar cevrecileri tabii ki hic mi hic ilgilendirmiyor. Onlar, tipine, adedine, tahrip gucune, démodé olup olmadigina veya karsi tarafta da bulunup bulunmadigina bakmiyorlar; “Bombalar disari!” diyorlar.

1997 ArtiHaber Dergisi

Düşüncelerinizi yazmak ister misiniz?

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir